12 นามสกุล "ลูกหลานพระเจ้าตาก" สายสกุลที่สืบมาจากพระเจ้าตากสินมหาราช

นามสกุล “ลูกหลานพระเจ้าตาก” เปิดสายสกุลที่สืบเชื้อสายจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

ในอดีตสังคมไทยตั้งแต่สมัยโบราณจนถึงช่วงต้นรัตนโกสินทร์ ประชาชนยังไม่ได้มีการใช้นามสกุลเหมือนในปัจจุบัน การเรียกชื่อบุคคลมักใช้เพียงชื่อตัว บางครั้งอาจมีคำบอกถิ่นฐาน ตำแหน่ง อาชีพ หรือชื่อบิดามารดาเพื่อช่วยแยกแยะบุคคล

เมื่อสังคมไทยมีการขยายตัวมากขึ้น จำนวนประชากรเพิ่มขึ้น และระบบราชการมีความซับซ้อนมากขึ้น การระบุบุคคลให้ชัดเจนจึงกลายเป็นสิ่งจำเป็น จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการประกาศใช้กฎหมายเกี่ยวกับนามสกุลขึ้นเป็นครั้งแรก

เหตุผลที่รัชกาลที่ 6 ทรงให้มีนามสกุล

รัชกาลที่ 6 ทรงมีพระราชดำริว่า การที่ประชาชนทุกคนมีทั้ง ชื่อตัวและนามสกุล จะช่วยให้การระบุตัวบุคคลมีความชัดเจนมากขึ้น อีกทั้งยังเป็นประโยชน์ต่อการบริหารราชการ การจัดทำทะเบียนราษฎร และการติดต่อด้านเอกสารต่าง ๆ

นอกจากนี้ นามสกุลยังช่วยแสดงความเชื่อมโยงระหว่างบุคคลกับครอบครัวและบรรพบุรุษ ทำให้สามารถสืบค้นความสัมพันธ์ทางเครือญาติได้ง่ายขึ้น ซึ่งเป็นแนวคิดที่สอดคล้องกับการพัฒนาระบบการปกครองในยุคสมัยใหม่

พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พ.ศ. 2456

พระราชบัญญัติขนานนามสกุล ถูกตราขึ้นเมื่อวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2455 และประกาศให้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2456 โดยกำหนดให้คนไทยทุกคนต้องมีนามสกุลอย่างเป็นทางการ

อย่างไรก็ตาม การบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวต้องเลื่อนออกไปอีก 2 ครั้ง เนื่องจากต้องใช้เวลาในการเตรียมความพร้อมด้านการจัดระบบทะเบียนและการกำหนดนามสกุลของประชาชน ก่อนจะมีผลบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2458

นับแต่นั้นมา การมีนามสกุลจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์บุคคลในสังคมไทย และกลายเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนถึงความเป็นครอบครัว สายสกุล และประวัติความเป็นมาของแต่ละตระกูลมาจนถึงปัจจุบัน

สายสกุลพระเจ้าตากสินมหาราช

ในหนังสือ “ประวัติจีนกรุงสยาม เล่มที่ 1 สมัยกรุงศรีอยุธยาถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์” ของ เจฟฟรี ซุน และ พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร สำนักพิมพ์มติชน ได้กล่าวถึงสายสกุลที่สืบมาจากสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี โดยระบุว่า พระองค์มีทายาทสืบสายมาจนถึงปัจจุบันหลายสกุล ทั้งจากสายพระราชโอรสและพระราชธิดา

กลุ่มสายสกุลที่สืบเชื้อสายจากพระราชโอรสของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี มีหลายสาย ได้แก่

• สินสุข (สินศุข) สืบสายมาจากสมเด็จพระมหาอุปราชเจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ พระราชโอรสองค์ใหญ่ของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ต้นสกุลคือ เจ้าพระยายมราช (ศุข สินศุข) 
• อินทรโยธิน สืบสายมาจากสมเด็จพระมหาอุปราชเจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ ต้นสกุลคือ พลเอก เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม อินทรโยธิน)
• พงษ์สิน สืบสายสมเด็จฯ เจ้าฟ้าชายทัศพงศ์ พระราชโอรสลำดับที่ 1 ในกรมบริจาภักดีศรีสุดารักษ์ (เจ้าหญิงฉิม ราชธิดาของพระเจ้านครศรีธรรมราช)
• รุ่งไพโรจน์ สายสมเด็จเจ้าฟ้าเรนทรราชกุมาร หรือ พระนเรนทรราชา เป็นพระราชโอรส ในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ที่ประสูติแต่ กรมบริจาภักดีศรีสุดารักษ์
• ศิลานนท์ สายสมเด็จเจ้าฟ้าชายศิลา พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ไม่ทราบพระนามพระมารดา 
• นพวงศ์ และ สุประดิษฐ์ ซึ่งสืบสายจากเจ้าจอมมารดาน้อย ธิดาของสมเด็จเจ้าฟ้าทัศไภย พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
• ธรรมสโรช มารดาของผู้รับพระราชทานนามสกุล สืบสายมาจากสมเด็จเจ้าฟ้านเรนทรราชกุมาร พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
• อินทรกำแหง สืบสายจากเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) พระราชโอรสองค์สุดท้ายในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
• ณ นคร สืบสายจากเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) พระราชโอรสองค์รองสุดท้ายในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

สายสกุลที่สืบจากพระราชธิดาของพระเจ้าตากสินมหาราช

สำหรับสายสืบเชื้อสายจากพระราชธิดาของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ปรากฏอยู่ 2 สกุลสำคัญ ได้แก่

• อิศรางกูร สืบสายจากสมเด็จเจ้าฟ้าหญิงปัญจปาปี
• อิศรเสนา สืบสายจากพระองค์เจ้าหญิงสำลีวรรณ หรือเจ้าจอมมารดาสำลี ในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์